แมวนับว่าเป็นสัตว์เลี้ยงยอดนิยมของคนในทุกยุคทุกสมัย ด้วยความน่ารัก ขี้อ้อน และน่าตาที่ดูน่าฟัดน่าขย้ำ จนทำให้เกิดวลีอย่างคำว่า ทาสแมว ซึ่งได้ใช้กับคนที่เลี้ยงแมวเกิดขึ้น นอกจากความน่ารักและการออดอ้อนอย่างเป็นกันเองของแมวนั้น ยังมีความเชื่อเรื่องเกี่ยวกับการเลี้ยงแมว ที่ถูกจารึกไว้ในประวัติศาสตร์ความเชื่อของคนล้านนา มีทั้งที่เชื่อมโยงกับศาสนา รวมถึงเรื่องจารีตประเพณีที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของคนล้านนาเลยก็ว่าได้ นับว่าเป็นการมูเตลูตั้งแต่สมัยโบราณและเป็นความเชื่อที่ถูกเล่าต่อๆกันมา ว่าแมวนั้นเป็นทั้งสัตว์มงคล และสัตว์อัปมงคล โดยมีวิธีการแยกที่แตกต่างกันออกไป แม้ในยุคปัจจุบันความเชื่อนี้จะหายไปแล้วก็ตาม แต่เราลองไปศึกษาดูว่าคนล้านนาโบราณนั้น เค้ามีความเชื่อเกี่ยวกับแมวว่าอย่างไรกันบ้าง

แมวในตำนานล้านนา

ตำนานความเชื่อของคนล้านนานั้น มักจเชื่อว่าแมวนั้นคือเณร หรือพระรูปหนึ่งซึ่งมาจากนิทานที่เล่ากันต่อๆมาว่า กาลครั้งหนึ่ง เทวดาได้สร้างหนูขึ้นมา แต่ไม่ได้ใส่ “ดี” (ถุงน้ำดี) ให้ ทำให้หนูตัวนั้น “บ่มีดี” มีนิสัยอันธพาลเกเร จนวันหนึ่งไปกัดผ้าทิพย์ของเทวดาขาด เทวดาจึงถูขี้ไคลมาปั้นเป็นแมว แล้วเอากำราบหนูเสีย ตั้งแต่นั้นมา ใครจะฆ่าแมวก็เหมือนฆ่าบริวารเทวดา ภายหลังนั้นได้เล่าต่อกันอีกว่า ภายหลังเมื่อศาสนาพุทธเข้ามาในล้านนา เรื่องเล่าก็เปลี่ยนจากเทวดาเป็นพระพุทธเจ้า บริวารเทวดากลายเป็นพระเณร ในที่สุด จึงเทียบแมวกับเณรไป ดังนั้นคนเฒ่าคนแก่จึงมักจะสอนลูกหลานว่า อย่าทำร้ายหรือฆ่าแมวโดยเด็ดขาด เพราะการทำร้ายหรือฆ่าแมว เท่ากับทำร้ายและฆ่าพระหรือเณรรูปหนึ่งเลยก็ว่าได้ แถมยังมีอีก 1 ตำนานเล่าขานว่า ความจริงแล้ว แมวยังเป็นครูของ “เสือ” อีกด้วย เป็นผู้สอนให้เสือรู้จักใช้เขี้ยวเล็บและวิธีล่าเหยื่อ แต่มีความต่าง 2 ข้อที่แมวขอเก็บทริกเอาไว้ คือหนึ่ง. ไม่สอนเสือปีนต้นไม้ กับสอง. สอนให้กินเหยื่อจากลำตัวไปหาหัว เพราะวันใดเสือไปขบกัดคนเข้า คนจะยังมีปากทันร้องขอความช่วยเหลือได้นั่นเอง

การเลี้ยงแมวของคนในภาคเหนือนั้น นอกจากจะเลี้ยงไว้เพื่อเป็นเพื่อนเล่นยามเหงา หรือไว้เพื่อความน่ารักของแมวแล้ว แมวยังถูกนำไปใช้ในงานมงคลต่างๆอีกด้วย ในการขึ้นบ้านใหม่ของคนล้านนาในอดีตนั้นถ้าพิธีมีวันอังคารจะต้องให้แมวขึ้นไปบนบ้านก่อนพร้อมกับของมีคมทั้งหลาย ซึ่งมีความเชื่อว่าหากทำแบบนี้แล้ว บ้านจะปลอดภัยและปราศจากโจรผู้ร้าย หากบ้านใดมีบันไดอยู่ทางทิศใต้ ในวันขึ้นบ้านใหม่ ในนำแมวกับฟักเขียว ขึ้นไปบนบ้านก่อน โดยเชื่อว่าบ้านจะมีความอุดมสมบูรณ์ อีกพิธีหนึ่งซึ่งมีความเชื่อคล้ายกันระหว่างคนเหนือกับคนอีสาน นั่นคือหากเมื่อใดก็ตามที่ฝนฟ้าตกต้องไม่ตามฤดูกาล ก็จะนำแมวตัวแม่ มาแต่งตัวเหมือนกับคนพร้อมกับแห่ไปรอบหมู่บ้าน หากใครเห็นก็จะสาดน้ำใส่แมว ฝนก็จะตกลงมานั่นเอง นอกจากนี้ยังมีการสักยันต์เป็นคาถาแมวดำ ซึ่งเชื่อว่าเป็นยันต์ข่าม หรือแคล้วคลาดปลอดภัย แถมยังมีเสน่ห์เมตตามหานิยมด้วย

แมวในตำนานล้านนา

มาในยุคปัจจุบันยังมีความเชื่อเรื่องเกี่ยวกับการเลี้ยงแมวและการนำแมวมาแก้เคล็ดต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการทานปลาและก้างปลาติดคอ ให้เอาเท้าหน้าของแมวมาเกาที่คอก้างก็จะหลุดออกได้อย่างง่ายดาย แต่หากก้างยังคงติดคออยู่ ทำอย่างไรก็ไม่ออกไปซักที ให้ทำ น้ำมนต์แมว โดยนำน้ำใส่ภาชนะไปตั้งข้างหน้าแมว พอแมวดมหรือเลียกินน้ำแล้ว ให้เอาน้ำมนต์แมวไปให้ผู้ป่วยดื่ม ก้างจะหลุดไหลไปกับน้ำ และหากกำลังนั่งอยู่กับแมว จู่ๆ แมวก็ลุกพรวดพราดขึ้นมาเอาเท้าล้างหน้า ทายว่าไม่นานจะมีคนมาหา แถมยังมีความเชื่อเกี่ยวกับ “รกแมว” คือของวิเศษสำหรับการช่วยค้าขาย เป็นของนำโชคยิ่งใหญ่ที่หาได้ยาก หากได้รกแมวมาแล้วให้นำเสกคาถาบูชา ตากแดดให้แห้งสนิท เอาปิดทองบูชาต่อไป จะได้โชคสำหรับกิจการร้านค้า เป็นของขลังยอดนิยมยิ่งนัก

นอกจากเรื่องความเชื่อว่าเป็นสัตว์มงคลแล้วนั้น ยังมีคามเชื่อว่ามีแมวบางประเภทที่เป็นสัตว์อัปมงคล หากทำพฤติกรรมเหล่านี้จะทำให้เกิดเรื่องร้ายๆกับมนุษย์นั่นเอง อย่างเช่นหากแมวมาเกิดลูกกลางที่นอนเจ้าของบ้าน เชื่อว่าจะมีเรื่องร้ายเกิดขึ้น ซึ่งจัดเป็นอุบาทว์อย่างหนึ่ง ให้ทำการแก้เคราะห์ด้วยการบูชาพญานาค หากเดินทางไปไหนแล้วถูกแมววิ่งตัดหน้า ไม่ว่าจะเป็นการเดิน ขับรถยนต์ หรือจักรยานยนต์ ให้ดูให้ดีว่าแมวที่ตัดหน้านั้นเป็นแมวสีอะไร หากเป็นสีดำให้ระวังตัวให้ดี เพราะอาจจะมีเรื่องร้ายๆเกิดขึ้นในชีวิต หากแมวดำกระโดดข้ามโลงศพเมื่อไหร่ นั่นแปลว่าวิญญาณของคนตายกำลังจะมาหา รวมไปถึงด้านความฝัน หากฝันเห็นแมว คนโบราณเชื่อว่ากำลังจะมีปัญหาเรื่องของการเงิน ส่วนใครที่เลี้ยงแมวและฝันเห็นแมวที่ตายไปแล้ว นั่นแปลว่าแมวตัวนั้นกำลังจะเข้ามาขอส่วนบุญนั่นเอง และตามความเชื่อนั้นเชื่อว่า อย่าเลี้ยงแมว 5 ตัว เพราะอยู่ในโศลกจำนวนห้ามเช่นว่า อย่าเลี้ยงวัวสามตัว, อย่ามีเมียสองคน, อย่ามีหมาหกตัว, อย่ามีช้างแปดเชือก ฯลฯ หากลงจำนวนดังกล่าว จะนำเคราะห์ภัยมาให้คนในครอบครัว